అభివాదన శీలస్య....

 అభివాదన శీలస్య....

సి.హెచ్.ప్రతాప్

 

మనుస్మృతి భారతీయ సంస్కృతిలో ధర్మశాస్త్రాలకు మూలస్తంభం వంటిది. మానవ జీవన విధానాన్ని అత్యంత క్రమబద్ధంగా తీర్చిదిద్దేందుకు ఈ గ్రంథం ఎన్నో దిశానిర్దేశాలు చేసింది. వ్యక్తిగత క్రమశిక్షణ నుండి సామాజిక బాధ్యతల వరకు ప్రతి అంశాన్ని మనువు కూలంకషంగా వివరించారు. ముఖ్యంగా విద్యార్థి దశలో ఉన్న యువతకు జీవితంలో అత్యంత అవసరమైన గుణాలను బోధించే ఒక అద్భుతమైన శ్లోకం మనకు రెండో అధ్యాయంలో కనిపిస్తుంది. అభివాదనశీలస్య నిత్యం వృద్ధోపసేవినః చత్వారి తస్య వర్ధంతే ఆయుర్విద్యా యశో బలమ్ అని మనువు ప్రబోధించారు. ఈ శ్లోకం వెనుక ఉన్న అంతరార్థాన్ని గమనిస్తే అది కేవలం ఒక ఆచారం మాత్రమే కాదు ఒక పరిపూర్ణమైన వ్యక్తిత్వ వికాస రహస్యం అని అర్థమవుతుంది. నిరంతరం పెద్దలకు నమస్కరించే స్వభావం కలిగిన వారికి అనుభవం ఉన్న వృద్ధులను గౌరవించి సేవ చేసే వారికి జీవితంలో ఆయువు విద్య కీర్తి బలం అనే నాలుగు సంపదలు వాటంతట అవే వృద్ధి చెందుతాయని దీని అర్థం.

నమస్కారం చేయడం అనేది ఎదుటి వ్యక్తి పట్ల మనకు ఉన్న గౌరవాన్ని చాటడమే కాకుండా మనలోని అహంకారాన్ని అణిచివేస్తుంది. అహంకారం తగ్గినప్పుడు మనసు నిర్మలంగా మారుతుంది. ఏ వ్యక్తి అయితే నిత్యం పెద్దల పట్ల వినయంగా ఉంటాడో అతనికి మానసిక ప్రశాంతత లభిస్తుంది. ఈ ప్రశాంతతే మనిషి ఆయువు పెరగడానికి ప్రధాన కారణం అవుతుంది. నేటి కాలంలో ఒత్తిడి ఆందోళనల వల్ల అనేక ఆరోగ్య సమస్యలు తలెత్తుతున్నాయి. పెద్దల పట్ల గౌరవం చూపడం వారి ఆశీస్సులు తీసుకోవడం వల్ల కలిగే సానుకూల శక్తి మనిషిని మానసికంగా శారీరకంగా దృఢంగా ఉంచుతుంది. పెద్దల అనుభవం మనకు రక్షణ కవచంలా నిలుస్తుంది కాబట్టి ప్రమాదాల నుండి తప్పుల నుండి మనం తప్పించుకునే అవకాశం ఉంటుంది. తద్వారా ఆయువు వృద్ధి చెందుతుంది.

రెండవది విద్య గురించి ప్రస్తావిస్తే కేవలం పుస్తకాల ద్వారా వచ్చే జ్ఞానం సంపూర్ణం కాదు. నిజమైన విద్య అనేది లోకజ్ఞానం అనుభవాల సమ్మేళనం. వృద్ధులు లేదా పెద్దలు తమ జీవిత కాలంలో ఎన్నో ఒడిదుడుకులను ఎదుర్కొని ఉంటారు. వారిని సేవించడం వల్ల వారి వద్ద ఉన్న అపారమైన జ్ఞాన సంపద మనకు సులభంగా చేరుతుంది. వినయం ఉన్న శిష్యుడికే గురువులు తమ రహస్య విద్యలను బోధిస్తారు. శ్రద్ధావాన్ లభతే జ్ఞానమ్ అన్నట్లుగా పెద్దల పట్ల శ్రద్ధ గౌరవం ఉన్నవారికి విద్య త్వరగా అబ్బుతుంది. విజ్ఞానాన్ని ఆర్జించే క్రమంలో ఎదురయ్యే సందేహాలను నివృత్తి చేసుకోవడానికి పెద్దల మార్గదర్శకత్వం ఎంతో అవసరం. వారి సేవలో గడపడం ద్వారా పుస్తకాల్లో దొరకని ఎన్నో విలువైన పాఠాలను మనం నేర్చుకోవచ్చు.

కీర్తి లేదా యశస్సు అనేది మనిషి ప్రవర్తనపై ఆధారపడి ఉంటుంది. సమాజంలో ఇతరులను గౌరవించే వ్యక్తికి అందరూ గౌరవం ఇస్తారు. పెద్దల పట్ల విధేయత చూపే యువకుడిని సమాజం ఆదర్శంగా తీసుకుంటుంది. మంచి గుణాలు కలిగిన వ్యక్తికి లోకంలో పేరు ప్రతిష్టలు వాటంతట అవే వస్తాయి. నలుగురితో మర్యాదగా ప్రవర్తించడం ఇతరుల పట్ల దయతో ఉండటం వల్ల మనిషి కీర్తి దశదిశలా వ్యాపిస్తుంది. కేవలం సంపద వల్ల కీర్తి రాదు అది కేవలం మనిషి సంస్కారం ద్వారా మాత్రమే లభిస్తుంది. పెద్దల దీవెనలు ఉన్న వ్యక్తికి ఎక్కడైనా విజయం లభిస్తుంది ఆ విజయం ద్వారా కీర్తి లభిస్తుంది.

బలం అనేది కేవలం కండరాల శక్తి మాత్రమే కాదు అది ఆత్మబలం కూడా. పెద్దల అండదండలు ఉన్నప్పుడు మనలో ఒక తెలియని ఆత్మవిశ్వాసం పెరుగుతుంది. కష్ట కాలంలో అనుభవజ్ఞులైన పెద్దల సలహాలు మనకు కొండంత బలాన్ని ఇస్తాయి. వారి మాటలు మనలో ధైర్యాన్ని నింపుతాయి. నైతిక బలం ఉన్న మనిషి ఏ సవాలునైనా ధైర్యంగా ఎదుర్కోగలడు. పెద్దలను సేవించడం వల్ల మనకు శారీరక శ్రమ చేసే అలవాటు కూడా కలుగుతుంది అది మనల్ని దృఢంగా మారుస్తుంది. వారసత్వంగా వచ్చే సంప్రదాయాలను విలువలను కాపాడుకోవడం కూడా ఒక రకమైన సామాజిక బలం.

ప్రస్తుత సమాజంలో ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థ విచ్ఛిన్నం అవుతున్న తరుణంలో ఈ శ్లోకం యొక్క ఆవశ్యకత మరింత పెరిగింది. వృద్ధులను భారంగా భావించడం నేటి తరం చేస్తున్న అతి పెద్ద తప్పు. వారు నడిచే గ్రంథాలయాలు వంటి వారు. వారి అనుభవం నేటి యువతకు దిక్సూచిగా పనిచేస్తుంది. అనుభవజ్ఞులను గౌరవించడం వారి నుండి సలహాలను స్వీకరించడం వల్ల జీవితంలో అనవసరమైన పొరపాట్లు చేయకుండా జాగ్రత్త పడవచ్చు. మనువు చెప్పిన ఈ ధర్మ సూత్రం మనిషిని ఒక సంపూర్ణ మానవుడిగా తీర్చిదిద్దుతుంది. విద్యతో పాటు వినయం క్రమశిక్షణ కలిగినప్పుడే మానవ జీవితం సార్థకం అవుతుంది. మన మూలాలను మర్చిపోకుండా పెద్దల పట్ల గౌరవ భావాన్ని పెంపొందించుకోవాలి. ఈ నాలుగు సంపదలు కేవలం భౌతికమైనవి మాత్రమే కావు అవి మనిషి ఆత్మౌన్నత్యాన్ని పెంచే అద్భుతమైన గుణాలు. సంస్కారవంతమైన సమాజం నిర్మాణంలో ఇటువంటి శ్లోకాలు మనకు వెలుగు దారి చూపిస్తాయి. ప్రతి రోజూ పెద్దల ఆశీస్సులు తీసుకోవడం వారి సేవలో పాలుపంచుకోవడం ఒక వ్రతంలా పాటించాలి. అప్పుడే మనిషి సర్వతోముఖాభివృద్ధి సాధించగలడు. లోకంలో గౌరవం పొందడానికి విజ్ఞానాన్ని సాధించడానికి ఆరోగ్యంగా ఉండటానికి పెద్దల సేవ ఒక్కటే రాజమార్గం. భారతీయ సనాతన ధర్మం అందించిన ఇటువంటి గొప్ప సూత్రాలను మనం ఆచరణలో పెట్టాలి. అప్పుడే మన జీవితాలకు ఒక పరిపూర్ణత లభిస్తుంది. సమాజంలో శాంతి నెలకొంటుంది. ప్రతి ఒక్కరూ ఈ మార్గాన్ని అనుసరించి ఉన్నత స్థితికి చేరుకోవాలి. భవిష్యత్ తరాలకు కూడా ఈ గొప్ప విలువలను అందించడం మన బాధ్యత. ఇది కేవలం పాతకాలం నాటి మాట కాదు ఇది నిత్య నూతనమైన సత్యం. వ్యక్తిత్వ వికాసానికి పునాది ఈ వినయమే. ఆ వినయం పెద్దల పట్ల చూపే గౌరవం ద్వారానే మొదలవుతుంది.