మిన్నునేలా నొక్కటైన మేటితేరు

 మిన్నునేలా నొక్కటైన మేటితేరు

రచన: తాళ్లపాక అన్నమాచార్యులు (రేకు: 149-5, సంపుటము: 2-227)

డా.తాడేపల్లి పతంజలి 

పల్లవి

మిన్నునేలా నొక్కటైన మేటితేరు

కన్నులపండువయిన శ్రీకాంతునితేరు ॥మిన్ను॥

• తాత్పర్యం: ఆకాశము, భూమి ఏకమైనట్లుగా బ్రహ్మాండమంతటా వ్యాపించిన శ్రేష్ఠమైన రథమిది. సకల సంపత్స్వరూపుడైన లక్ష్మీపతి (శ్రీకాంతుడు) అధిరోహించిన ఈ రథాన్ని దర్శించడం కన్నులకు ఎంతో పండుగగా ఉన్నది.

• విశేషం: ఇక్కడ అన్నమయ్య కేవలం సాధారణ రథాన్ని వర్ణించడం లేదు; విశ్వవ్యాప్తమైన పరమాత్ముని అనంత తేజస్సును, ఉత్సవాల్లో స్వామిని రథారూఢుడిగా చూసినప్పుడు కలిగే దివ్యానుభూతిని 'మిన్నునేల ఏకమైన మేటితేరు' అని వర్ణించారు.

మొదటి చరణం

జలధులమీఁదను చక్కఁగా నేఁగెను తేరు

బలిమిఁ గులాద్రుల పైఁ బారెను తేరు

పెలుచు లంకముంగిట పేరెలువారెను తేరు

చెలఁగె దిగ్విజయపు శ్రీహరితేరు ॥మిన్ను॥

• తాత్పర్యం: ఈ రథం సముద్రాల మీదుగా నిరాటంకంగా, సాఫీగా సాగిపోయింది. తన తిరుగులేని శక్తితో కులపర్వతాల (మహా పర్వతాల) పైనుండి కూడా దూసుకుపోయింది. భీకరమైన లంకా నగర ద్వారాల ఎదుట విజృంభించి పరుగులు తీసింది. దిక్కులన్నింటినీ జయించిన శ్రీహరి దిగ్విజయ రథమిది.

• విశేషం: రామావతార ఘట్టాన్ని, స్వామి సర్వవ్యాపకత్వాన్ని ఇందులో స్మరించారు. సముద్రాలు, పర్వతాలు వంటి భౌతిక ఆటంకాలేవీ పరమాత్మ రథ గమనానికి అడ్డుకాలేవని అన్నమయ్య అద్భుతంగా చిత్రించారు.

రెండవ చరణం

రమణఁ గుండిననగరము చుట్టుకొన్న తేరు

తిమురుచు రుకుమిణిఁ దెచ్చిన తేరు

సమరములో జరాసంధునిఁ దోలిన తేరు

అమరుల వెనుబలమగు శౌరితేరు ॥మిన్ను॥

• తాత్పర్యం: అందమైన కుండిన నగరపు సరిహద్దులను చుట్టుముట్టిన రథమిది. శత్రువుల గర్వాన్ని అణచి, వారిని ఎదిరించి రుక్మిణీదేవిని తీసుకొనివచ్చిన రథమిది. యుద్ధభూమిలో బలవంతుడైన జరాసంధుడిని ఓడించి తరిమికొట్టిన తేరు ఇది. దేవతలకు కొండంత అండగా, వెన్నుదన్నుగా నిలిచే శౌర్యవంతుడైన శ్రీకృష్ణుని దివ్య రథమిది.

• విశేషం: ఈ చరణంలో శ్రీకృష్ణ లీలలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి. 'రుక్మిణీ కళ్యాణం' సమయాన సాగిన పరాక్రమం, 'జరాసంధ వధ' సందర్భాల్లో శ్రీకృష్ణుడు ప్రదర్శించిన వీరత్వం, దేవతలను రక్షించే జగద్రక్షక తత్త్వం ఇక్కడ ప్రస్ఫుటమవుతాయి.

మూడవ చరణం

వొట్టి సృగాలవాసుదేవుని భంగించిన తేరు

బెట్టుపౌండ్రకునిపై దాడివెట్టిన తీరు

అట్టె శ్రీవేంకటుశుఁ డలమేలుమంగఁ గూడి

పట్టమేలుచు నెక్కిన పరమాత్ము తేరు ॥మిన్ను॥

• తాత్పర్యం: కేవలం మాయావేషంతో తనే అసలైన భగవంతుడినని విర్రవీగిన సృగాల వాసుదేవుడిని (నకిలీ వాసుదేవుని) భంగపరచిన రథమిది. అహంకారంతో విర్రవీగిన పౌండ్రక వాసుదేవునిపై దండెత్తి శిక్షించిన రథమిది. అటువంటి మహిమాన్వితమైన రథమే ఇప్పుడు తిరుమలలో అలమేలుమంగా సమేతుడైన సాక్షాత్తు శ్రీవేంకటేశ్వరుడు అధిరోహించి, లోకాలను ఏలుతూ భక్తులకు దర్శనమిస్తున్న పరమాత్ముని రథము.

• విశేషం: భాగవతంలో శ్రీకృష్ణుని వేషం వేసుకుని మోసం చేసిన సృగాల వాసుదేవుడు, పౌండ్రక వాసుదేవుల గర్వభంగాన్ని అన్నమయ్య గుర్తుచేశారు. ద్వాపరయుగంలో అధర్మపరులను శిక్షించిన ఆ పరబ్రహ్మమే, కలియుగంలో శ్రీవేంకటేశ్వరుడిగా అలమేలుమంగతో కలిసి భక్తుల పాపాలను హరిస్తూ రథోత్సవంలో కొలువుతీరాడని అన్నమాచార్యులు ముక్తాయింపునిచ్చారు.