జ్ఞానదృష్టి

 జ్ఞానదృష్టి

సి.హెచ్. ప్రతాప్

ప్రపంచంలోని అనేక అంశాలను అవగాహన చేసుకున్న మానవుడికి, తన యథార్థ స్వరూపం అవగతం కాకపోతే ఆ పరిజ్ఞానం అసంపూర్ణంగానే మిగిలిపోతుంది. నామ రూపాలు, శరీర స్వభావం, వృత్తి వ్యాపారాలు, సామాజిక హోదాలనే తన ఉనికిగా భావించే మానవుడిని అంతర్ముఖుడిని చేస్తుంది భగవద్గీత. పదిహేనవ అధ్యాయంలో శ్రీకృష్ణ పరమాత్ముడు జ్ఞానదృష్టి ప్రాశస్త్యాన్ని స్పష్టంగా తెలియజేశాడు.

ఉత్క్రామంతం స్థితం వాపి భుంజానం వా గుణాన్వితమ్ ।

విమూఢా నానుపశ్యంతి పశ్యంతి జ్ఞానచక్షుషః ॥

జీవుడు శరీరాన్ని త్యజించే సమయాన, శరీరంలో నివసిస్తున్న వేళ, ప్రకృతి గుణాలతో కూడి విషయాలను అనుభవిస్తున్న తరుణంలో అజ్ఞానులు ఆ జీవుడిని గుర్తించలేరు. వివేకవంతమైన జ్ఞానదృష్టి కలిగినవారు మాత్రమే ఆ సత్యాన్ని గ్రహించగలుగుతారు. ఇక్కడ దర్శనమంటే భౌతిక నేత్రాలతో ఒక రూపాన్ని తిలకించడం కాదు; శరీరేంద్రియాలకు అతీతమైన జీవుడి ఉనికిని వివేకంతో ఆకలింపు చేసుకోవడం. శరీరమే తాను అనే అజ్ఞానమోహం ఈ యథార్థ అవగాహనకు అడ్డంకిగా పరిణమిస్తుంది.

బాల్య దశ నుంచి వార్ధక్యం వరకు శరీరం పరిణామం చెందుతుంది. అభిప్రాయాలు, అభిరుచులు, మానసిక భావోద్వేగాలు మారుతుంటాయి. ఈ నిరంతర మార్పులను పరిశీలిస్తున్న ఆంతరంగిక చైతన్యం ఎవరు? ఈ జిజ్ఞాస ఆత్మవిచారణకు మార్గం సుగమం చేస్తుంది. సుఖసంతోషాలు ప్రాప్తించినప్పుడు ఉప్పొంగిపోవడం, దుఃఖం సంభవించినప్పుడు తీవ్రంగా కుంగిపోవడం వెనుక మనస్సుతో ఏర్పరుచుకున్న తాదాత్మ్యమే ప్రధాన కారణం. అనుభవాలను తటస్థంగా గమనించే సాధన ఆ మానసిక బంధనాన్ని విశ్లేషించుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.

కఠోపనిషత్తు “ఆత్మానం రథినం విద్ధి శరీరం రథమేవ తు” అని వివరిస్తుంది. ఆత్మ రథికుడు; శరీరం రథం; బుద్ధి సారథి; మనస్సు పగ్గాలు. రథాన్ని జాగ్రత్తగా సంరక్షించాలి, సారథికి సరైన విచక్షణాజ్ఞానం ఉండాలి, పగ్గాలు పరిపూర్ణ నియంత్రణలో ఉండాలి. శరీరాన్ని అలక్ష్యం చేయకుండా, అదే తన సంపూర్ణ స్వరూపమని భ్రమపడకుండా జీవించాలనే వివేకాన్ని ఈ నిదర్శనం ప్రసాదిస్తుంది.

కేనోపనిషత్తు “శ్రోత్రస్య శ్రోత్రం మనసో మనో యత్” అంటూ వినికిడికి, ఆలోచనలకు మూలమైన పరమాత్మ తత్త్వాన్ని నిర్దేశిస్తుంది. ఇంద్రియాల ద్వారా గోచరించే విషయాలతోనే ఆగిపోకుండా, వాటికి చేతనను ప్రసాదించే మూల చైతన్యాన్ని అన్వేషించాలన్నది ఈ ఉపనిషత్తు ఆంతర్యం.

భగవాన్ రమణ మహర్షి ఉపదేశించిన ‘నేనెవరు?’ అనే ఆత్మవిచారణ ఈ అంతర్ముఖ ప్రయాణానికి అత్యుత్తమ ఆచరణ మార్గం. ఆలోచన ఉదయించినప్పుడు దాని వెంట పయనించకుండా, ఆ ఆలోచన ఎవరికి కలిగిందో విచారణ చేయాలి. ఆంతర్యంలో స్పందన లభించినప్పుడు, ఆ మూలాన్ని లోతుగా పరిశీలించాలి. ప్రశ్నను యాంత్రికంగా పునరావృత్తి చేయడం కాకుండా, మనస్సును దాని ఉద్భవ స్థానం వైపు మళ్లించడమే ఈ సాధన ముఖ్య ఉద్దేశం.

స్వామి వివేకానంద బోధనల ప్రకారం ప్రతి జీవాత్మలో దివ్యత్వం అంతర్లీనంగా విరాజిల్లుతోంది. బాహ్య, అంతఃప్రకృతులను అదుపులో ఉంచుకుని ఆ దివ్యత్వాన్ని బహిర్గతం చేయడమే మానవ జీవిత పరమావధి. కర్మ, భక్తి, ధ్యానం, జ్ఞాన మార్గాలు ఇందుకు సాధనాలని ఆయన ప్రతిపాదించారు. ఈ బోధను భగవద్గీతలోని జ్ఞానదృష్టితో అనుసంధానిస్తే, ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం అంతర్గత శక్తిని మేల్కొలిపి, జీవితాన్ని సంస్కరిస్తుందని వ్యక్తమవుతుంది.

ఒక ఊహాత్మక సన్నివేశాన్ని పరిశీలిస్తే, ఒక యువకుడు తన బాల్య ఛాయాచిత్రాన్ని చూపిస్తూ గురువును ఆరా తీశాడు: “అప్పటి రూపం ప్రస్తుతం లేదు. మానసిక ఆలోచనలు కూడా పరిణామం చెందాయి. అయినప్పటికీ ఆ బాలుడిని నేనే అని ఏ విధంగా చెప్పగలుగుతున్నాను?”

గురువు ప్రశాంతంగా సమాధానమిచ్చాడు: “రూపాంతరం చెందిన దేహాన్ని గుర్తిస్తున్నావు. మారిన ఆలోచనలనూ అవగాహన చేసుకుంటున్నావు. ఆ మార్పులను గమనిస్తున్న ఆంతరంగిక చైతన్యం ఎవరో ప్రశాంత చిత్తంతో విచారించు. సమాధానాన్ని ముందే ఊహించకుండా, నీ ప్రత్యక్ష అనుభూతిని పరిశీలించు.”

ఈ దృష్టాంతం ఆత్మతత్త్వానికి కేవలం విచారణాభ్యాసానికి ఆరంభం. ప్రతిదినం కొంత సమయం మౌనం, శాస్త్రానుశీలనం, ధ్యానం, నిస్వార్థ సేవ మన అంతరంగాన్ని పరిపక్వం చేస్తాయి. క్రోధాన్ని గమనించి నియంత్రించడం, విమర్శలను సహనంతో స్వీకరించడం, తోటివారి పట్ల గౌరవభావంతో ప్రవర్తించడం సాధనా క్రమంలో భాగాలుగా మారుతాయి. అనునిత్యం నిష్కామ భావనతో విధులను నిర్వహించడం వల్ల చిత్తశుద్ధి చేకూరి, ఆధ్యాత్మిక సాధన మరింత సులభతరం అవుతుంది. విశ్వంలోని సమస్త జీవులలో ఉన్న ఆత్మచైతన్యం ఒక్కటేనన్న ఆత్మావలోకనం కలిగినప్పుడే మానవుడు పరిపూర్ణమైన విముక్తిని, నిరతిశయ ఆనందాన్ని పొందగలుగుతాడు.

బాహ్య ప్రపంచాన్ని అవగాహన చేసుకోవడం లౌకిక విజ్ఞానం; తన అంతరంగాన్ని తెలుసుకుని జీవితాన్ని సంస్కరించుకోవడం పరమార్ధ జ్ఞానదృష్టి. "మానవ జీవితంలో అంతర్ముఖ విచారణ ద్వారా పొందే ఆత్మజ్ఞానమే శాశ్వతమైన ప్రశాంతతకు, ముక్తికి మూలాధారం" అని గురువు శిష్యుడికి ఉపదేశించాడు