సద్గుణాల విశిష్టత

సద్గుణాల విశిష్టత

సి.హెచ్.ప్రతాప్

క్షాంతిశ్చేత్ కవచేన కిం? కిమరిభిః క్రోధోస్తి చేత్ దేహినాం?

జ్ఞాతిశ్చేదనలేన కిం? యది సుహృద్దివ్యౌషధైః కిం ఫలమ్?

కిం సర్పైర్యది దుర్జనాః? కిము ధనైర్విద్యా నవద్యా యది?

వ్రీడా చేత్ కిము భూషణైః? సుకవితా యద్యస్తి రాజ్యేన కిమ్?

భర్తృహరి విరచిత నీతిశతకంలోని ఈ శ్లోకం మానవ స్వభావంలోని లోపాలను, సద్గుణాల విశిష్టతను ఎంతో తార్కికంగా వివరిస్తుంది. మనిషి తన రక్షణ కోసం, అలంకారం కోసం బాహ్య వస్తువులపై ఆధారపడుతుంటాడు. కానీ నిజమైన రక్షణ, నిజమైన సౌందర్యం మనిషి అంతరంగంలోనే ఉంటాయని ఈ శ్లోకం ఉద్ఘాటిస్తుంది. మనిషికి క్షమాగుణం లేదా సహనం అనేది ఉంటే అతనికి విడిగా లోహంతో చేసిన కవచం అవసరం లేదు. కవచం శరీరాన్ని గాయాల నుండి రక్షిస్తే, క్షమ అనేది మనిషి వ్యక్తిత్వాన్ని, మనశ్శాంతిని క్రోధాగ్ని నుండి రక్షిస్తుంది. సహనం ఉన్న వ్యక్తి ఎదుటివారి విమర్శలను, ఆవేశాలను తట్టుకుని నిలబడగలడు. అదేవిధంగా, ఒక వ్యక్తిలో కోపం ఉంటే అతనికి బయట శత్రువులతో పనిలేదు. అతనిలోని క్రోధమే అతనికి అతిపెద్ద శత్రువుగా మారి, అతని విచక్షణను హరించి సర్వనాశనం చేస్తుంది.

బంధువులతో విరోధం ఉంటే అది అగ్ని కంటే ప్రమాదకరమైనది. అగ్ని శరీరాన్ని దహిస్తే, జ్ఞాతులతో లేదా బంధువులతో వచ్చే కలహాలు మనసును, వంశ గౌరవాన్ని దహిస్తాయి. అలాగే మంచి మిత్రుడు ఉన్నవాడికి దివ్యౌషధాలతో పనిలేదు. ఒక మంచి స్నేహితుడు ఇచ్చే ధైర్యం, సలహా మనిషిని మానసిక, శారీరక కృంగుబాటు నుండి కాపాడతాయి. దుర్జనులు లేదా చెడ్డవారు పక్కన ఉంటే విషసర్పాల భయం అవసరం లేదు, ఎందుకంటే పాము కంటే ప్రమాదకరంగా దుర్జనులు వెన్నుపోటు పొడుస్తారు. అదేవిధంగా, ఒక వ్యక్తి వద్ద దోషరహితమైన విద్య ఉంటే అతనికి వేరే ధనంతో పనిలేదు. విద్య అనేది ఎప్పటికీ తరిగిపోని, ఎవరూ దొంగిలించలేని శాశ్వత సంపద. అది మనిషికి గౌరవాన్ని, జీవనోపాధిని రెండింటినీ ప్రసాదిస్తుంది.

మంచి నడవడిక లేదా లోక నిందకు భయపడే గుణం (వ్రీడ) ఉన్నవారికి నగలు, అలంకారాలు అవసరం లేదు. వారి శీలమే వారికి అసలైన ఆభరణం. అలాగే మంచి కవితా శక్తి లేదా సృజనాత్మకత ఉన్నవాడికి రాజ్యం ఏలడం వల్ల వచ్చే సుఖం కంటే మిన్నగా ఆనందం లభిస్తుంది. ఈ శ్లోకం ప్రతి వాక్యంలోనూ ఒక గొప్ప పోలికను చూపిస్తూ మనిషి తనను తాను ఎలా మలచుకోవాలో బోధిస్తుంది. బాహ్యమైన సంపదలు, ఆయుధాలు కేవలం తాత్కాలికమైనవని, అంతర్గత గుణాలే శాశ్వతమైనవని భర్తృహరి ఇక్కడ స్పష్టం చేశాడు. సమాజంలో మనిషి తన ఉనికిని చాటుకోవడానికి ఆడంబరాలు ప్రదర్శించడం కంటే, పైన చెప్పిన సద్గుణాలను పెంపొందించుకోవడమే శ్రేయస్కరం.

నేటి ఉరుకుల పరుగుల జీవితంలో సహనం అనేది ఒక అరుదైన గుణంగా మారుతోంది. చిన్న విషయాలకే ఆవేశపడటం, క్రోధంతో నిర్ణయాలు తీసుకోవడం వల్ల కుటుంబాలు, బంధాలు విచ్ఛిన్నమవుతున్నాయి. భర్తృహరి చెప్పినట్లు క్షమను కవచంలా ధరిస్తే అనేక అనర్థాలను నివారించవచ్చు. విద్యను కేవలం ఆర్థిక లాభాల కోసం కాకుండా, సంస్కారం కోసం అభ్యసించాలి. సంస్కారవంతమైన విద్య మనిషికి వినయాన్ని ఇస్తుంది, ఆ వినయమే సమాజంలో గుర్తింపును తెస్తుంది. వ్యక్తిత్వ వికాసం అంటే కేవలం వేషధారణ మార్చుకోవడం కాదు, ఆలోచనా విధానాన్ని ఉన్నతంగా మార్చుకోవడమే నిజమైన వికాసం.

ఈ శ్లోక సారాన్ని జీర్ణించుకున్న వ్యక్తి ఏ పరిస్థితిలోనూ చలించడు. కష్టాలు వచ్చినప్పుడు సహనంతో, సుఖాలు వచ్చినప్పుడు వినయంతో ఉంటాడు. తనలోని లోపాలను శత్రువులుగా గుర్తించి వాటిని సరిదిద్దుకుంటాడు. బాహ్య అలంకారాల కంటే శీలమనే ఆభరణానికి ప్రాముఖ్యతనిస్తాడు. భర్తృహరి సందేశం కేవలం అప్పటి కాలానికే కాదు, ఏ కాలానికైనా అనుసరణీయమైనది. మనిషి తన అంతరంగ శక్తులను గుర్తించి, సద్గుణాల బాటలో నడిచినప్పుడే జీవితం సార్థకమవుతుంది. ఆత్మగుణమే మనిషికి అసలైన బలం, బలగం. అదే అతనికి లోకంలో తిరుగులేని కీర్తిని సంపాదిస్తుంది.