అంతరంగ జ్యోతి

 అంతరంగ జ్యోతి

(సి.హెచ్.ప్రతాప్)

 

అసతో మా సద్గమయ

తమసో మా జ్యోతిర్గమయ 

మృత్యోర్మా అమృతంగమయ

బృహదారణ్యక ఉపనిషత్తులోని ఈ మహోన్నత మంత్రం మానవ పరిణామ క్రమానికి, ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతికి ఒక దివ్యమైన ప్రార్థన. కేవలం ఒక మతానికో లేదా ప్రాంతానికో పరిమితం కాకుండా, సమస్త మానవాళి అంతరంగ మథనాన్ని, ఉన్నత శిఖరాలను అధిరోహించాలనే అమూల్యమైన సంకల్పాన్ని ఈ శ్లోకం ప్రతిబింబిస్తుంది. మూడు విభిన్నమైన దశల ద్వారా జీవుడు పరమాత్మ వైపు సాగవలసిన ప్రయాణాన్ని ఈ మంత్రం నిర్దేశిస్తుంది.

మొదటి చరణం 'అసతో మా సద్గమయ' అనగా నన్ను అసత్యం నుండి సత్యం వైపునకు నడిపించు అని అర్థం. ఇక్కడ అసత్యం అంటే కేవలం అబద్ధాలు చెప్పడం కాదు. తాత్కాలికమైనది, నశించిపోయేది అయిన భౌతిక ప్రపంచాన్ని శాశ్వతమైనదిగా భావించడమే అసత్యం. మార్పులేని, నిత్యమైన ఆత్మతత్వాన్ని గ్రహించడమే సత్యం. భగవద్గీతలో శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ సాంఖ్యయోగంలో "నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః" (రెండవ అధ్యాయం, 16వ శ్లోకం) అంటూ అసత్యమైన దానికి ఉనికి లేదు, సత్యమైన దానికి నాశనం లేదు అని స్పష్టం చేశారు. బాహ్య ప్రపంచంలోని నశ్వరమైన భ్రమలను వీడి, శాశ్వతమైన సత్యాన్ని అన్వేషించాలనే తపన ఇక్కడ వ్యక్తమవుతుంది.

రెండవ చరణం 'తమసో మా జ్యోతిర్గమయ' అనగా నన్ను అజ్ఞానమనే చీకటి నుండి జ్ఞానమనే వెలుగు వైపునకు నడిపించు అని అర్థం. అహంకారం, స్వార్థం, మోహాలనే చీకటిలో కొట్టుమిట్టాడుతున్న మనస్సుకు వివేకమనే దివ్య దీపాన్ని ప్రసాదించమని పరమాత్మను వేడుకోవడం దీని అంతరార్థం. ఉపనిషత్తుల సారాన్ని ప్రపంచానికి చాటిన స్వామి వివేకానంద ఒక సందర్భంలో "జ్ఞానమే ముక్తికి మార్గం. హృదయంలో అజ్ఞానమనే చీకటి ఉన్నంతవరకు మనిషి బంధనాల్లోనే ఉంటాడు. ఎప్పుడైతే జ్ఞానజ్యోతి వెలుగుతుందో, అప్పుడు సమస్త భయాలు పటాపంచలు అవుతాయి" అని పేర్కొన్నారు. కఠోపనిషత్తులో కూడా "ఉత్తిష్ఠత జాగ్రత ప్రాప్య వరాన్నిబోధత" అంటూ అజ్ఞాన నిద్ర నుండి మేల్కొని జ్ఞానాన్ని సాధించమని పిలుపునిచ్చారు.

మూడవ చరణం 'మృత్యోర్మా అమృతం గమయ' అనగా నన్ను మృత్యువు నుండి అమరత్వం వైపునకు నడిపించు అని అర్థం. శారీరక మరణం నుండి తప్పించుకోవడం ఇక్కడ ఉద్దేశం కాదు. జనన మరణాలనే సంసార చక్రం నుండి విముక్తి పొంది, మోక్షాన్ని సాధించడమే అమరత్వం. శరీరానికి మాత్రమే మరణం ఉంటుంది కానీ ఆత్మకు మరణం లేదనే సత్యాన్ని తెలుసుకోవడమే అమృతత్వం. శ్వేతాశ్వతర ఉపనిషత్తులో "తమేవ విదిత్వాతి మృత్యుమేతి నాన్యః పంథా విద్యతే యనాయ" అనగా ఆ పరమాత్మను తెలుసుకోవడం ద్వారానే మృత్యువును దాటగలరు, దీనికి మరో మార్గం లేదు అని స్పష్టంగా చెప్పబడింది.

ప్రముఖ తాత్వికుడు, భారత మాజీ రాష్ట్రపతి డాక్టర్ సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ ఈ ఉపనిషత్ మంత్రాన్ని విశ్లేషిస్తూ "ఇది కేవలం ఒక ప్రార్థన కాదు, మానవుడు తన పరిమితులను దాటి అనంతత్వంలోకి అడుగుపెట్టడానికి చేసే అంతర్గత విప్లవం. భౌతిక సుఖాల నుండి ఆధ్యాత్మిక చైతన్యం వైపు సాగే ప్రయాణమిది" అని శ్లాఘించారు. రోమన్ తాత్వికుడు సెనెకా మాటల్లో చెప్పాలంటే, "నిజమైన వెలుగు వెలుపల లేదు, అది అంతరంగంలో ఉంది. ఆ వెలుగును అన్వేషించడమే మానవ జీవిత పరమార్థం." ఈ పాశ్చాత్య చింతన కూడా ఉపనిషత్ భావనతో ఏకీభవిస్తుంది.

ఈ అద్భుతమైన మంత్రం నిరాశలో ఉన్న మానవుడికి ఆశను, బలహీనతలో ఉన్నవాడికి అనంతమైన శక్తిని ప్రసాదిస్తుంది. ఆధునిక కాలంలో భౌతిక సుఖాల వెనుక పరుగులు తీస్తూ, మనశ్శాంతిని కోల్పోతున్న సమాజానికి ఈ ఉపనిషత్ సందేశం ఎంతో ఆవశ్యకమైనది. ప్రాచీన గ్రీకు తాత్వికుడు సోక్రటీస్ "నిజమైన జ్ఞానం అనేది మనకు ఏమీ తెలియదనే విషయాన్ని గుర్తించడంతోనే మొదలవుతుంది" అన్నాడు. ఈ మాట 'తమసో మా జ్యోతిర్గమయ' అనే భావనకు ఎంతో దగ్గరగా ఉంటుంది. మనలోని అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టి, అంతరంగ శుద్ధిని సాధించినప్పుడే సత్యదర్శనం సాధ్యమవుతుంది. కాబట్టి, ఈ ప్రార్థన కేవలం పూజా గదులకే పరిమితం కాకుండా, ప్రతి ఒక్కరి నిత్యజీవిత ఆచరణగా మారినప్పుడే మానవ జన్మకు పరిపూర్ణత సిద్ధిస్తుంది.

మానవ జీవితం అనేది అజ్ఞానంతో మొదలై జ్ఞానంతో ముగియవలసిన ఒక పవిత్ర యజ్ఞం. ప్రతి రోజూ ఉదయం సూర్యోదయంతో చీకటి తొలగిపోయినట్లు, ప్రతి మానవుని హృదయంలోని రాగద్వేషాలు, అహంకారాలు తొలగిపోయి సత్యం, జ్ఞానం, అమరత్వాల వైపు అడుగులు పడాలి. అప్పుడే సమాజంలో శాంతి, కరుణ, సమరసత వర్ధిల్లుతాయి. బృహదారణ్యక ఉపనిషత్తు అందించిన ఈ అమృత వాక్యం మానవాళికి ఎల్లప్పుడూ సరైన మార్గాన్ని చూపే ఒక పరంజ్యోతిగా వెలుగుతూనే ఉంటుంది. ఆ దివ్య కాంతిలో నడవడం ద్వారానే మనిషి పశుత్వం నుండి మానవత్వాన్ని, మానవత్వం నుండి దైవత్వాన్ని అందుకోగలడు.